Trưng cầu dân ý ở Catalan với “Si'” (đồng ý)
  • Chính quyền Madrid đàn áp cuộc trưng cầu dân ý tại Barcelona
  • Người dân Catalan đòi ly khai khỏi Tây Ban Nha để trở thành một nước cộng hoà.
  • Ngày 01.10.2017 khu tự trị Catalan tổ chức bỏ phiếu trưng cầu dân ý và có khoảng 5 triệu người ủng hộ.
  • Toà Hiến pháp Tây Ban Nha kết luận cuộc trưng cầu dân ý này ở Catalan là vi hiến và chính quyền Madrid đã lệnh cho lực lượng cảnh sát trấn áp dân Barcelona
  • Tại nhiều điểm bỏ phiếu trưng cầu dân ý cảnh sát đã xông vào túm tóc, đấm đạp và vật người xuống nền đất. Họ dùng cả gậy và bắn đạn cao su làm khoảng 500 người bị thương.

Catalan có 7,5 triệu dân là một cộng đồng tự trị của Tây Ban Nha, tọa lạc ở miền đông bắc bán đảo Iberia. Catalan bao gồm bốn tỉnh:

Barcelona:                      5.507.813 người

Girona:                           752.026 người

Lleida:                             439.253 người và

Tarragona:                     805.789 người

Thủ phủ và thành phố lớn nhất Catalan là Barcelona, và cũng là thành phố lớn thứ nhì Tây Ban Nha.

Catalan thuộc “Bốn động cơ của châu Âu”, cùng với Milano của Ý, Lyon của Pháp và Stuttgart của Đức.

Tại sao người Catalan muốn độc lập?

Phong trào đòi độc lập cho Catalan kéo dài 3 thế kỷ nay, bắt đầu từ năm 1714 khi vua Philip V của Tây Ban Nha chiếm Barcelona. Kể từ đó, những người theo chủ nghĩa dân tộc vùng Catalan liên tục đòi quyền tự trị. Thời tướng Francisco Franco lên nắm quyền thủ tướng Tây Ban Nha năm 1939, ông cho thi hành các chính sách đàn áp các nỗ lực tự trị ở Catalan, quét sạch các định chế và ngôn ngữ riêng biệt ở đây.

Phong trào đòi độc lập hiện tại, do Thủ hiến Carles Puigdemont dẫn đầu cho rằng, Catalan có quyền tự quyết về văn hoá, kinh tế và chính trị. Những người ủng hộ cảm thấy khu vực giàu có với 7,5 triệu dân này đã từ lâu, cho đi nhiều hơn nhận lại trong quan hệ với Tây Ban Nha.

Sự ủng hộ ly khai đã phát triển trong vài năm qua khi Tây Ban Nha trải qua những cuộc khủng hoảng kinh tế kéo dài. Nhiều người Catalan vẫn còn giận dữ về quyết định của Toà án Hiến pháp Tây Ban Nha cách đây 7 năm, trong đó các phần của luật tự trị Catalan năm 2006 đã bị hủy bỏ hoặc sửa đổi khiến quyền tự trị của họ không được mở rộng như mong muốn.

Các cuộc thăm dò cho thấy 70% người Catalan muốn được bỏ phiếu trong cuộc trưng cầu dân ý. Tuy nhiên, họ vẫn còn lưỡng lự trước quyết định tách khỏi Tây Ban Nha. Một cuộc khảo sát 2 tháng trước cho thấy 49,4% người Catalan phản đối ly khai trong khi 41,1% ủng hộ độc lập.

Quốc hội Catalan, nơi liên minh của ông Puigdemont chiếm đa số, đã tiến hành các bước chuẩn bị hướng tới ly khai trong hơn 1 năm qua.

Hồi tháng 6, Puigdemont thông báo cuộc trưng cầu dân ý sẽ được tổ chức vào tháng 10 và hỏi cử tri: “Bạn có muốn Catalonia trở thành một nước độc lập dưới hình thức nhà nước cộng hòa hay không?”.

Tháng trước, sau một phiên họp căng thẳng của quốc hội địa phương, các nghị sĩ đã thông qua cái gọi là luật trưng cầu dân ý để mở đường cho cuộc bỏ phiếu.

Nhiều người Catalan, những người nói ngôn ngữ riêng của mình cũng như nói tiếng Tây Ban Nha, cho rằng các khoản tiền thuế của họ đang được dùng để trang trải cho những người miền Nam nghèo khổ, lười biếng sống nhờ vào trợ cấp của chính phủ.

Chính quyền Catalan khẳng định cuộc trưng cầu dân ý sẽ ràng buộc về mặt pháp lý và hứa tuyên bố độc lập khỏi Tây Ban Nha trong vòng 48 giờ sau khi có kết quả bỏ phiếu trong trường hợp phe ủng hộ ly khai giành chiến thắng.

Thủ tướng Tây Ban Nha Mariano Rajoy khẳng định cuộc trưng cầu dân ý sẽ không diễn ra và hứa sử dụng tất cả các phương tiện pháp lý để ngăn chặn cuộc bỏ phiếu.

Chính phủ Tây Ban Nha lập luận rằng bất kỳ cuộc trưng cầu nào về độc lập của Catalan là bất hợp pháp vì hiến pháp 1978 của Tây Ban Nha không đưa ra quy định về bỏ phiếu ly khai.

Tòa án Hiến pháp Tây Ban Nha, nơi đã đình chỉ luật trưng cầu dân ý được quốc hội Catalan thông qua hồi tháng 9, đang xem xét liệu luật này có vi phạm hiến pháp hay không.

Tháng 3 năm nay, cựu thủ hiến Catalan Artur Mas đã bị đình chỉ công tác trong 2 năm sau khi bị buộc tội không tuân theo tòa án hiến pháp. Ông Mas đã tổ chức một cuộc trưng cầu độc lập mang tính biểu trưng cách đây 3 năm dù không được tòa án cho phép.

Các thành viên hiện thời của chính quyền Catalan cũng đang phải đối mặt với tòa án về vai trò của họ trong việc thúc đẩy độc lập.

Căng thẳng gia tăng đáng kể trong tuần qua sau khi lực lượng cảnh sát dân sự Tây Ban Nha khám xét hàng chục tòa nhà của chính quyền khu vực tại Barcelona và bắt giữ 14 quan chức cao cấp. Cảnh sát đã thu giữ gần 10 triệu lá phiếu và tịch thu hơn 1,5 triệu tờ rơi, áp phích.

Puigdemont cáo buộc chính phủ Tây Ban Nha can thiệp vào quyền tự trị khu vực và tuyên bố tình trạng khẩn cấp. Khoảng 40.000 người đã xuống đường ở Barcelona tối 27/9 để phản đối các cuộc khám xét.

Trong bài phát biểu tối 27/9, Thủ tướng Rajoy nói với chính quyền khu vực: “Hãy chấm dứt sự leo thang của chủ nghĩa cực đoan và sự bất tuân một lần và mãi mãi”.

Viễn cảnh

Không ai biết trò chơi đuổi bắt giữa chính quyền Tây Ban Nha và Catalan bao giờ mới kết thúc. Cả hai phía đều không có dấu hiệu nhượng bộ. Puigdemont nói cuộc trưng cầu dân ý sẽ vẫn được tiến hành trong khi Rajoy khẳng định điều ngược lại.

Nhiều khả năng chính phủ Tây Ban Nha sẽ dùng điều 155 của hiến pháp, một việc chưa từng có tiền lệ. Điều này sẽ cho phép chính quyền trung ương đình chỉ quyền tự trị của xứ Catalan.

Tuy nhiên, sau các cuộc đột kích gây tranh cãi, lựa chọn này nhiều khả năng sẽ phản tác dụng. Việc áp dụng điều 155 không những có thể bị cộng đồng trong và ngoài nước xem là quá nặng tay mà còn khiến người dân Catalan càng muốn độc lập.

Lê Hoàng tổng hợp

 

CÙNG CHUYÊN MỤC